TỪ 1/3/2026, LUẬT ĐẦU TƯ 2025 CHÍNH THỨC CÓ HIỆU LỰC

Theo các chuyên gia, luật mới thể hiện rõ định hướng cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đầu tư, chuyển mạnh từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời làm rõ trách nhiệm và thẩm quyền của các cơ quan trong quá trình xem xét, quyết định dự án đầu tư.

TS. Bùi Quý Thuấn, Trưởng ban Nghiên cứu tổng hợp thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VIPFA), cho rằng Luật Đầu tư 2025 thể hiện cách tiếp cận mới trong quản lý hoạt động đầu tư, giảm bớt các điều kiện kinh doanh mang tính hình thức, qua đó góp phần nâng cao chất lượng môi trường đầu tư và tăng sức hấp dẫn của Việt Nam trong thu hút vốn đầu tư.

Một trong những điểm đáng chú ý của Luật Đầu tư 2025 là việc tiếp tục thu hẹp danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện so với quy định trước đây.

Theo Phụ lục IV của luật, nhiều lĩnh vực đã được loại bỏ khỏi danh mục hoặc điều chỉnh lại phạm vi quản lý, như: dịch vụ làm thủ tục thuế, dịch vụ làm thủ tục hải quan, dịch vụ phụ trợ bảo hiểm, cho thuê lại lao động, giám định thương mại, tạm nhập tái xuất thực phẩm đông lạnh hoặc hàng hóa đã qua sử dụng.

Sau khi điều chỉnh, danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện còn 198 ngành, giảm 38 ngành so với quy định trước đó.

Bên cạnh đó, luật cũng giao Chính phủ công bố danh mục các ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện cần phải cấp phép hoặc cấp chứng nhận trước khi hoạt động, cũng như danh mục ngành nghề sẽ chuyển từ phương thức quản lý tiền kiểm sang hậu kiểm. Quy định này dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Luật mới cho phép nhà đầu tư nước ngoài được thành lập tổ chức kinh tế trước, sau đó mới thực hiện thủ tục cấp hoặc điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, với điều kiện đáp ứng các quy định về tiếp cận thị trường.

So với quy định trước đây của Luật Đầu tư 2020, theo đó nhà đầu tư phải có dự án đầu tư trước khi thành lập doanh nghiệp, thay đổi này được đánh giá là giúp rút ngắn đáng kể thời gian gia nhập thị trường và phù hợp hơn với thông lệ quốc tế.

Luật Đầu tư 2025 quy định cụ thể 20 nhóm dự án phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, thay vì chỉ xác định theo thẩm quyền quyết định như trước đây.

Các nhóm dự án này bao gồm: dự án sử dụng diện tích lớn đất rừng hoặc đất trồng lúa; dự án có di dân tái định cư quy mô lớn; dự án liên quan đến quốc phòng, an ninh; dự án đề nghị giao khu vực biển; dự án thuộc các lĩnh vực đặc thù như điện hạt nhân, casino, vận tải hàng không, viễn thông có hạ tầng mạng, chế biến dầu khí…

Ngoài ra, các dự án tại khu vực di tích quốc gia, di sản thế giới, khu vực nội đô lịch sử của đô thị đặc biệt; dự án phát triển nhà ở, khu đô thị, sân gôn, khu công nghiệp, cảng biển lớn, cảng hàng không hoặc hạ tầng hàng không quan trọng cũng thuộc diện phải thực hiện thủ tục này.

Về thẩm quyền quyết định, luật quy định Quốc hội chỉ xem xét các dự án cần áp dụng cơ chế đặc biệt; Thủ tướng Chính phủ quyết định 8 nhóm dự án; còn Chủ tịch UBND cấp tỉnh sẽ quyết định 13 nhóm dự án thuộc phạm vi địa phương.

Luật mới rút gọn các trường hợp phải điều chỉnh chủ trương đầu tư xuống còn 5 trường hợp. Các trường hợp này bao gồm việc thay đổi mục tiêu dự án thuộc nội dung đã được chấp thuận; thay đổi diện tích hoặc địa điểm sử dụng đất; kéo dài tiến độ thực hiện dự án quá 24 tháng; điều chỉnh thời hạn hoạt động của dự án; hoặc thay đổi nhà đầu tư đối với dự án đã được chấp thuận.

So với quy định trước đây, luật đã loại bỏ hai trường hợp phải điều chỉnh chủ trương đầu tư là thay đổi tổng vốn đầu tư từ 20% trở lên và thay đổi công nghệ đã được thẩm định.

Việc cắt giảm các thủ tục mang tính kỹ thuật này được đánh giá sẽ giúp doanh nghiệp giảm bớt thủ tục hành chính không cần thiết, đặc biệt đối với các dự án có sự điều chỉnh về vốn trong quá trình triển khai.

Luật Đầu tư 2025 cũng mở rộng phạm vi áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt, cho phép nhà đầu tư lựa chọn cơ chế này khi thực hiện dự án tại khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế hoặc các khu chức năng trong khu kinh tế (trừ trường hợp dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư).

Theo cơ chế này, dự án sẽ không phải thực hiện nhiều thủ tục như chấp thuận chủ trương đầu tư, thẩm định công nghệ, báo cáo đánh giá tác động môi trường, lập quy hoạch chi tiết, cấp phép xây dựng hay thủ tục phòng cháy chữa cháy.

Thay vào đó, nhà đầu tư thực hiện theo cơ chế cam kết tuân thủ các tiêu chuẩn và quy chuẩn pháp luật liên quan.

Luật vẫn giữ nguyên thời hạn hoạt động tối đa của dự án đầu tư là 50 năm (đối với dự án ngoài khu kinh tế) và 70 năm (đối với dự án trong khu kinh tế). Tuy nhiên, nhà đầu tư được phép chủ động điều chỉnh tăng hoặc giảm thời hạn hoạt động của dự án trong quá trình triển khai.

Quy định này được cho là tạo thêm dư địa để doanh nghiệp xử lý các vấn đề liên quan đến tái cấu trúc tài chính, chuyển nhượng dự án hoặc thay đổi chiến lược kinh doanh.

Đối với các dự án đã được triển khai trước khi luật có hiệu lực, luật cũng cho phép điều chỉnh thời hạn hoạt động nếu thời gian còn lại không đáp ứng được phương án tài chính hoặc phương án kinh doanh của bên nhận chuyển nhượng.

Luật Đầu tư 2025 đã bãi bỏ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư ra nước ngoài trước đây thuộc thẩm quyền của Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ.

Theo quy định mới, chỉ những dự án đầu tư ra nước ngoài có quy mô vốn vượt mức do Chính phủ quy định hoặc thuộc ngành nghề đầu tư ra nước ngoài có điều kiện mới phải thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài.

Các dự án còn lại chỉ cần đăng ký giao dịch ngoại hối với Ngân hàng Nhà nước để thực hiện việc chuyển vốn đầu tư.

Luật cũng mở rộng đối tượng được phép chuyển nhượng dự án đầu tư. Theo đó, tất cả các dự án đã được quyết định hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư, hoặc đã được cấp hoặc điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư đều có thể thực hiện chuyển nhượng theo quy định.

So với trước đây, khi chỉ một số loại dự án nhất định mới được phép chuyển nhượng, quy định mới được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện linh hoạt hơn cho hoạt động tái cấu trúc dự án và thu hút thêm dòng vốn đầu tư vào nền kinh tế.